DİSK-AR'ın yayımladığı 2026 Asgari Ücret Araştırması'na göre, brüt asgari ücret kişi başına milli gelirin yüzde 43,6'sına kadar düştü. İşçilerin yarısı asgari ücretli ve asgari ücret, 24 aylık dönemin sadece 4 ayında açlık sınırının üzerinde kalabildi.
Asgari Ücretin Dramatik Düşüşü: 1974'te Yüzde 80,6 İken Bugün Yüzde 43,6
DİSK Araştırma Merkezi (DİSK-AR), on milyonlarca vatandaşın geçimini doğrudan ilgilendiren asgari ücrete dair kapsamlı 2026 araştırmasını yayımladı. Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, asgari ücretin milli gelir içindeki payının dramatik şekilde azalması. 1974'te kişi başına Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'nın (GSYH) yüzde 80,6'sı düzeyinde olan brüt asgari ücret, 2025 itibarıyla kişi başına gelirin sadece yüzde 43,6'sına geriledi. Bu, asgari ücretin ulusal refahtan aldığı payın yarı yarıya azaldığını gösteriyor.
Açlık Sınırının Altında ve Enflasyon Karşısında Eritildi
Araştırma, asgari ücretin yaşam maliyetlerinin çok altında kaldığını da ortaya koydu. 2024 Ocak ayından 2025 sonuna kadar olan 24 aylık dönemde, asgari ücret sadece 4 ay açlık sınırının üzerinde kalabildi. 2025 yılında asgari ücretin yıllık alım gücü kaybı ise 50 bin TL'yi aştı. Asgari ücretin satın alma gücündeki erime, altın karşısında da kendini gösterdi. Rapora göre, bir asgari ücretli 2005'ten bu yana 22 Cumhuriyet altını kaybetti.
Türkiye'de İşçilerin Yarısı Asgari Ücretle Çalışıyor
DİSK-AR'ın TÜİK Hanehalkı İşgücü Araştırması'na dayanarak yaptığı analiz, asgari ücretin kapsamının oldukça geniş olduğunu teyit etti. Buna göre, Türkiye'deki işçilerin yarısı asgari ücretli. Kadın işçilerde durum daha vahim: Asgari ücret ve altında ücret alanların oranı genelde yüzde 46,7 iken, bu oran kadın işçilerde yüzde 60,1'e çıkıyor. Kayıt dışı çalışan işçilerin ise yaklaşık yarısı asgari ücretin altında bir ücrete mahkum edilmiş durumda.
Toplu Sözleşme Vurgusu: "Asgari Ücret Değil, TİS Kapsamı Genişletilmeli"
Araştırma, çözüm önerisi olarak toplu iş sözleşmelerinin yaygınlaştırılmasına dikkat çekiyor. Rapora göre, toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamındaki işçilerin aylık brüt ortalama ücretleri, TİS kapsamında olmayan işçilerden yüzde 40 daha fazla. Avrupa Birliği ülkelerinde de TİS kapsamı yükseldikçe asgari ücretli oranının gerilediği vurgulanıyor. Araştırma, "Asgari ücret değil, toplu sözleşme kapsamı genişletilmelidir" tespitinde bulunuyor.
"Enflasyonun ve İşsizliğin Sebebi Asgari Ücret Değil"
Rapor, asgari ücret artışlarının enflasyonu tetiklediği ve istihdamı düşürdüğü yönündeki iddiaları da verilerle çürütüyor. Türkiye'de asgari ücrete 2016, 2019 ve 2023 gibi yıllarda resmi enflasyonun üzerinde reel artışlar yapıldığı, ancak bu durumun enflasyonu tetiklemediği belirtiliyor. Benzer şekilde, asgari ücretin yıllık ortalama artışı ile işsizlik ve istihdam oranları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuyor.
Vergi İstisnası ve SGK Primi Eleştirisi
Araştırmada, asgari ücret vergi istisnasının uygulama şekli de eleştiriliyor. İstisnanın matrahtan değil de vergiden indirim yoluyla uygulanmasının, çalışanları mağdur ettiği ve daha fazla vergi ödemelerine yol açtığı kaydediliyor. Ayrıca, 2008'den beri işverenlere sağlanan SGK prim desteğinin (2025'in ilk 10 ayında 207,6 milyar TL) işçilere de sağlanması gerektiği vurgulanıyor.
Avrupa'da En Düşük Ücretli Ülkeler Arasında
Araştırmanın uluslararası karşılaştırmalar bölümüne göre, Türkiye Avrupa'nın en düşük asgari ücretli ülkeleri arasında yer alıyor. 2015'te Türkiye'den avro bazında düşük asgari ücrete sahip 14 ülke varken, 2025 yılında bu sayı sadece 2'ye düştü. Bu, Türkiye'deki asgari ücretin göreli olarak daha da gerilediğini gösteriyor.
DİSK-AR, raporun bilimsel ölçütlere bağlı kalınarak ancak politika yönelimli bir sosyal ve sınıfsal yaklaşımla hazırlandığını belirterek, asgari ücret belirlenirken işçinin ve bakmakla yükümlü olduğu ailesinin asgari ihtiyaçlarının temel alınması ve ücret düzeyi ile ekonomik büyümeye bağlı toplu pazarlık sisteminin gerekliliğini savunuyor.
DİSK Araştırma Merkezi'nin (DİSK-AR) "2026 Asgari Ücret Araştırması'nın tamamına erişmek için kurumun ilgili yayınına başvurulabilir.
Yorumlar
Yorum Yap