Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), “Merkezin Güncesi” blogunda yayımladığı analizde, Mart 2026’da devreye alınan eşel mobil mekanizmasının enflasyon üzerindeki etkilerini değerlendirdi.
Analizde, küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların yurt içi fiyatlara yansımasının, uygulanan sistem sayesinde önemli ölçüde sınırlandığı ifade edildi.
Akaryakıt enflasyonu nasıl etkiliyor?
TCMB’ye göre akaryakıt harcamaları 2026 itibarıyla tüketici sepetinde yüzde 3,21 paya sahip olsa da etkisi bununla sınırlı kalmıyor. Ulaştırma ve gıda başta olmak üzere birçok sektörde maliyetleri artıran akaryakıt fiyatları, dolaylı olarak enflasyonu yukarı çekiyor.
Ayrıca yüksek görünürlüğü nedeniyle akaryakıt fiyatlarının, beklentiler ve fiyatlama davranışları üzerinde de belirleyici rol oynadığı vurgulanıyor.
Eşel mobil sistemi nasıl çalışıyor?
Eşel mobil mekanizması, akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketiciye doğrudan yansımasını engelleyen bir vergi dengeleme sistemi olarak tanımlanıyor.
▌ “Uluslararası petrol fiyatlarının yükseldiği dönemlerde ÖTV düşürülerek pompa fiyatlarındaki artış sınırlandırılmaktadır.”
Akaryakıt fiyatlarının; ürün maliyeti, dağıtım marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu payı ve vergilerden oluştuğuna dikkat çekilen analizde, vergi bileşeninin bu mekanizmanın uygulanmasına imkan sağladığı belirtildi.
Enflasyonu ne kadar sınırladı?
TCMB ekonomistlerinin hesaplamalarına göre, Brent petrol fiyatındaki yüzde 10’luk artış normal şartlarda enflasyonu 12 ay sonunda yaklaşık 1 puan artırıyor.
Ancak eşel mobil uygulaması devrede olduğunda bu etkinin ciddi şekilde azaldığı tespit edildi:
▌ “Yüksek petrol fiyatı senaryolarında eşel mobil mekanizması enflasyonu birkaç puan aşağı çekebilmektedir.”
Alternatif senaryolara göre:
- Brent petrolün 70 dolar olduğu durumda enflasyon artışı 1,9 puandan 0,6 puana düşüyor
- Petrolün 90 dolara çıktığı senaryoda ise artışın 3,7 puana kadar sınırlandığı hesaplanıyor
Dezenflasyon sürecine katkı
Analizde, küresel enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında olduğuna dikkat çekilerek, eşel mobil sisteminin bu tür dış şokların etkisini azaltan önemli bir araç olduğu belirtildi.
▌ “Eşel mobil uygulaması, özellikle jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde fiyat oynaklığını sınırlayarak dezenflasyon sürecine katkı sağlamaktadır.”
Yorumlar
Yorum Yap